Węgierska Orkiestra Dud

Założiciely są solistami w latach siedemdziesiątych zacznącą się ruchowi muzyki ludowej wegierskiej i są członkami najlepszych orkiestr. Wielu z niych od tej pory pozyskał tytuł Młody Mistrz Artystyki Ludowej.
W roku 1977 na prośbę Jánosa Béresa Szkole Muzycznej dzielnicy trzeciej z prowadzeniem Sándora Csoóriego młodszego założyli katedrę dud. Od tego czasu kształcenie nowych kadr jest bez przerwowa.
W roku 1979 w Domu Kultury Stolicy Związek Zawodowych (SzFMH) poraz pierwszy raz się prezentowała najmłodsza generacja graczów dud.
Od tego czasu wydarzenia sie przyspieszyły. Od początku lat osiemdziesiątych zostały organizowane oboze, gdzie wspólnie ze starymi pasterzami grali w klubach młodzieziowych i zostali zaprosieni wiele razy między i poza granicami.

Orkiestra została założona w Styczniu roku 1989. Trzynastu muzykantów już w pierwszym roku robił nagrania w telewizji i w radio, został zaproszony na każdą znaną imprezę muzyki ludowej, zdobył uznania na festiwałach zagranicznych i na koncertach dobroczynnych.
Lata dziewiedziesiąte płyneły czisiej, ale ruchliwo, pod znakiem dojrzewania.
Zostały założone szkoły muzyczne, gdzie między innymi instrumentami uczą dudy, w programu nauczania znajduje się znajomość instrumentu. Wyszły wydania fachowe, organizowano obozy.
W roku 1992 György Lányi założył fundację Słychać Dud (Dudaszó Hallatszik). Ze wsparciach finansowych i dochodów sponzornych orkiestra ulepszała instrumenty i upowszechniała węgierską muzykę dud na całym świecie.
Spotkanie Graczy Dud w Eger od roku 1994 została juz tradycyjną imprezą, która od roku 1998 jest juz festiwałem międzynarodowym.
Członki orkiestry założyły Klubu Orkiestry Dud na końcu roku 1996, która działała w Budapescie w SzFMH.
W roku 1997 między wieloma imprezami krajowymi orkiestra dostała zaproszenie na spotkania gracz dud Sorbów zyjących w Niemczech. W rzędu festiałów międznarodowych następowała miłe zaproszenie do Strakonice w Czechach, gdzie orkiestra brała udział w prawdziwym spotkaniu światowym w roku 1998.
Węgierska Orkiestra Dud świętowała dziesięcią rocznice załozienia w roku 1999. W wiośnie dała uroczysty koncert a miejscu pierwszego koncertu, w SzFMH.
W roku 2003 Orkiestra miała turnée w Siedmiogrodzie i w dzisiejszej Słowacji.
W lecie roku 2004, pietnascie lat po założeniu w końcu wyszła płyta orkiestry. W prgogramie orkiestry są prezentowane melodie dudowe i tradycje i legendy dotyczące tego instrumentu mystycznego.
Jesienią tego roku zaczneła Węgierska Orkiestra Dud swój dom tańca w Budapescie. Zrealizowaliśmy nasze dawne marzenie, ponieważ w innych domach tańca tylko rzadko słachać dud, bardziej orkietstry smyczkowe…
Wspólne zainteresowanie umożliwiało znaleść głos z właścicielamy "Zöld macska diákpince" (Piwnica studentów do Zielonego Kota, droga Üllői 95.), którzy cieszyli się planem cotygodniowym domu tańca.
Program officialnie trwa każdy wtorek od 19.00 do 23.00. Obok dudy, słychać katarynki ludowe, bębeny, fujarki, co powoduje znakomitą atmosferę do wspólnego grania. Za pomocą tej możliwości Węgierska Orkiestra Dud mozie kontynuuować swoją wewnętczną pracę która jednocześnie spowoduje kulturalną rozrywke dla każdego. Programy często są wypełnione muzyką, bajką, śpiewem gości zaproszonych.
Ważne jest że nie tylko udało się zgromadzić młodych i starszych którzy są otwarci na kulturę ludową, ale tacy też którzy przyśli tylko na herbatę zostali zaczarowani muzyką dud. Mielyśmy gośći z dzisiejszej Słowacji, z Siedmiogroda, ze Skocji, z Niemiec, z Japonii, ze Stanach Zjednoczonych itd.

Węgierskie dudy ze skóry
Po węgiersku nazywa się duda, bőrduda, tiliduda albo tömlősíp (piściałka wąziowa).
Materiał worka jest skóra zwierzętna, która jest zdarta w jednym kawałku. Typowy jest wąż ze skóry owca albo kozy, ale używają skórę psa też. Od tego nazywamy je kozioma dudamy albo psioma dudamy. Psy są nazywane żartobliwie workami pchlów, co oznacia też dudy.
Dudy składają się z następnych cięściach:
Głowa dud. Głowa zwierzecia rzeżbiona przypominająca kozy, na której znajduję się kwadratowy otwór wywiercony. W ozdobach można znaleść motywy z czasu przedchrzesiciańskiego kult słońca. Na czele jest umieśczone lustro o kształcie okrogłym albo sercowym. To jest symbolem słońca. Rogy są równe, na końcach kule, które są symbolem księżyca. A oczy błyskają jak gwiazdy.
Najważniejszymm elementem instrumentu jest przebierka. To jest podwujna piściałka, jedna piściałka jest od melodii a dróga go akkompaniuje. Mogą dzałać tylko jednocieśnie, uzupełniając siebie. Na piściałce melodyjnym może zabrzmieć jedna skala kromatyczna. Piściałka akkompamentu (kontra), jak i nazwa pokazuje jest odpowiedzialny za rytm. charakterystycznością wegierskiej dudy jest to że potrafy jednocieśnie zabrzmieć trzy sfery muzyki: melodię, harmonię i rytm. One są wypełnione z piściałką burdonowym, która brzmi dwa oktawy niżej od melodii.
Przez to dudy Węgierskie są rzadkością ne której można znaleść podwujną piściałkę i piściałkę burdonową jednocieśnie. To powoduje specyficzne i unikalne brzmienie.
Najwcieśniej spotykamy dud Węgierskich w siudmym lecie. Wtedy była jeszcze tlyko podwujna piściałka z wążem. Póżniej dudy uzyskały swoj ostateszny wygląd, który był bardzo popularny i używany poza terenem Węgierskiego języka. Przy wszystkich sąsiedckych narodach można znaleść w jakiejś formie Węgierskich dud o głowie kozy.
Dudy pochodzą z kultur starorzytnych. Zwykłe podwujne piściałki z trzcin na których można grać oddzielne głosy są krewnymi instrumentu. Z tych zostału już mało. Takie są np. dudy luduw żyjących obok Volgy, i niektóre z pisciałek podwujnych z Kaukazji i Anatolii, jak i instrument Basków w Hiśpanii o nazwie alboka.
Tradycyjnie jest instrumentem pasterzów, którzy grali przy zabawach taniecznych, przy urodzeniach i stypach, jako także na najważniejszych świętach: na przesieleniach letnich i zimnych; czyli na Wielkanoc i w św. Iwana.
István Pál (stary pasterz Węgierski)- Pochodzenie dud
"W dawnym czasie kiedy diabeł już wynalazł dud, wynalazł także piściałkę, brzmjała już ładnie ta piściałka, ale nie potrafili dmuchać go ustami. Nie wiedząc co zrobić, uzgadniali że ukradną psa głównego diabła i go zdrzeżą. Jak pięknie będzie szczekał ztymi dudami. I tak zrobili, żeby już brzmiały te piściałky. Bez głowy tylko je nawjozały na skórę. Już grali o wiele łatwiej.
Raz nasz Pan Chrystus chodził po świecie, był pasterzem. A diabeł to był pasterz koz. Ich obory stojiły obok siebie. A raz obora Chrystusa zapalíła się nad owcami i kozamy, poniewasz Pan Chrystus i diabeł zawsze się kłuczili. [Innym czasem powiedzał István Pál że to diabeł zapalił obydwie obory, ponieważ był gorszym pasterzem od Chrystusa, i jak już nie potrafił być taki samy w dobrym, chciał być takim samym s złym]. Pan Chrystus otworzył wroty i owce wybiegli z obory. Diabeł też otworzył wroty ale kozy nie chcieli wyjść. Ociwiście kozy jeszcze mieli długie ogony. A diabeł się przestraszył co sie tak stanie, złapał wszystkie kozy, ale potrafił je tylko złapać po ogonach. Jak je wyrzucił wszystkie ogony zostali w jego rękach. Od tej pory mają kozy krótkie ogony. A wyrzuczywszy wszystkie kozy, wejdzie czy nie została koza w oborze, spalona. W jednym rogu widzi że tam jest koza spłonięta całkiem, ogląda ją przez jakiś czas - tylko rogi i kośći zostali - a nagle: No, oto głowa dud. I od tej pory graczy dud rzeżbią głowy dud po głowie kozy. I tak i piściałka dostała głowę, ale głowę kozy. (1996)

Contact
Magyar Dudazenekar
Dudaszó Hallatszik Alapítvány
Budapest, Hongrie
www.dudazenekar.hu
Karakas Zoltán Zsolt
E-mail: dudazkr@gmail.com
Tel: +36 20 947 4087